In dit artikel · leesacties
Techniek
ecogram
Een visuele weergave van het sociale netwerk rond een persoon.
Wat is deze techniek?
Een ecogram brengt het sociale netwerk rond een persoon visueel in kaart. Je ziet wie belangrijk is, welke relaties steun geven en waar spanning of ontbrekende verbindingen zijn.
Je tekent en bespreekt het netwerk samen. De betekenis die de persoon aan relaties geeft, staat centraal.
Wanneer gebruik je dit?
- Iemand voelt zich alleen of onvoldoende gesteund.
Onderzoek welke contacten steun kunnen bieden.
- Het is lastig te vertellen wie belangrijk zijn.
Tekenen kan helpen om hierover in gesprek te komen.
- Er zijn veel contacten, maar weinig ervaren steun.
Bespreek de betekenis van contacten, niet alleen het aantal.
- Je wilt samen onderzoeken wie betrokken kan worden.
De persoon bepaalt wie in beeld komt.
Volledige toelichting
Iemand voelt zich alleen of onvoldoende gesteund.
Onderzoek welke contacten steun kunnen bieden.
Het is lastig te vertellen wie belangrijk zijn.
Tekenen kan helpen om hierover in gesprek te komen.
Er zijn veel contacten, maar weinig ervaren steun.
Bespreek de betekenis van contacten, niet alleen het aantal.
Je wilt samen onderzoeken wie betrokken kan worden.
De persoon bepaalt wie in beeld komt.
Niet passend wanneer
- Relaties in kaart brengen voelt onveilig.
Stel het tekenen uit of pas de werkwijze samen aan.
- De persoon wil dit niet.
Respecteer die keuze; een ecogram is geen verplichting.
Volledige toelichting
Relaties in kaart brengen voelt onveilig.
Stel het tekenen uit of pas de werkwijze samen aan.
De persoon wil dit niet.
Respecteer die keuze; een ecogram is geen verplichting.
Zo doe je het
- Zet de persoon centraal
Schrijf de naam of initialen in het midden van het ecogram.
- Breng belangrijke mensen in beeld
Vraag bijvoorbeeld: “Wie zijn op dit moment belangrijk in jouw leven?”
- Teken de relaties
Plaats familie, vrienden, collega’s, buren en professionals rondom de persoon. Verbind ze met de persoon en spreek samen af wat de lijnen betekenen.
- Onderzoek wat die relaties betekenen
Wie geeft steun? Waar is spanning? Wie staat dichtbij, maar wordt nauwelijks aangesproken? Schrijf de betekenis erbij.
- Kijk samen naar het geheel
Laat de persoon zelf vertellen wat opvalt. Vraag bijvoorbeeld: “Wat valt jou op als je hiernaar kijkt?”
- Vertaal naar een volgende stap
Bespreek wie benaderd kan worden, welke relatie aandacht verdient en waar steun ontbreekt. Kies samen één haalbare stap; benader niemand zonder afstemming.
Volledige toelichting
1. Zet de persoon centraal
Schrijf de naam of initialen in het midden van het ecogram.
2. Breng belangrijke mensen in beeld
Vraag bijvoorbeeld: “Wie zijn op dit moment belangrijk in jouw leven?”
3. Teken de relaties
Plaats familie, vrienden, collega’s, buren en professionals rondom de persoon. Verbind ze met de persoon en spreek samen af wat de lijnen betekenen.
4. Onderzoek wat die relaties betekenen
Wie geeft steun? Waar is spanning? Wie staat dichtbij, maar wordt nauwelijks aangesproken? Schrijf de betekenis erbij.
5. Kijk samen naar het geheel
Laat de persoon zelf vertellen wat opvalt. Vraag bijvoorbeeld: “Wat valt jou op als je hiernaar kijkt?”
6. Vertaal naar een volgende stap
Bespreek wie benaderd kan worden, welke relatie aandacht verdient en waar steun ontbreekt. Kies samen één haalbare stap; benader niemand zonder afstemming.
Aandachtspunten
- Een ecogram is geen sociale boekhouding.
Tien contacten betekenen niet automatisch meer steun dan twee. Onderzoek vooral wat relaties voor iemand betekenen.
- Bespreek privacy en veiligheid.
Spreek af wat je vastlegt, wie de tekening bewaart en met wie die gedeeld mag worden. Wees extra zorgvuldig bij gespannen relaties.
- Laat de interpretatie bij de persoon.
Jij stelt vragen en ondersteunt. Een ecogram is een momentopname; relaties kunnen veranderen.
Volledige toelichting
Een ecogram is geen sociale boekhouding.
Tien contacten betekenen niet automatisch meer steun dan twee. Onderzoek vooral wat relaties voor iemand betekenen.
Bespreek privacy en veiligheid.
Spreek af wat je vastlegt, wie de tekening bewaart en met wie die gedeeld mag worden. Wees extra zorgvuldig bij gespannen relaties.
Laat de interpretatie bij de persoon.
Jij stelt vragen en ondersteunt. Een ecogram is een momentopname; relaties kunnen veranderen.
Kijk samen terug
Vraag: “Klopt dit beeld voor jou, en wat wil je ermee doen?” Spreek af welke stap de persoon wil zetten en wanneer je samen terugkijkt. Pas de tekening aan als relaties of behoeften veranderen.
Wat wil je ermee bereiken?
Je wilt samen zicht krijgen op de steun die iemand ervaart en op wat daarin ontbreekt. Dat helpt om een volgende stap te kiezen die bij de persoon past. Het tekenen zelf is geen oplossing en bewijst niet dat steun ook daadwerkelijk beschikbaar is.
Voorbeeld uit de praktijk
Fictief voorbeeld: iemand noemt veel kennissen, maar mist een vertrouwelijk gesprek. In het ecogram blijkt dat een zus emotionele steun geeft en een buur vooral praktisch helpt. De persoon besluit de zus te vragen om vaker af te spreken. Het ecogram maakt zo een verschil in betekenis zichtbaar; het telt niet alleen contacten.
Meer over de voorbereiding
Papier, een pen en een rustige plek om samen te tekenen. Gebruik eventueel kleuren en het lege werkblad. Spreek af wat je vastlegt en wie de tekening bewaart.
Reken voor een eerste verkenning op ongeveer 10–20 minuten. Dit is een praktische richttijd; neem meer tijd als het gesprek daarom vraagt.
Bronnen
- Basisboek systeemgericht werken — Marius Nabuurs (2013)
- Dichterbij wegen en overwegen in het sociaal werk — Heleen van Deur, Margot Scholte en Ard Sprinkhuizen (2018)
- Schrijven en rapporteren in sociaal domein de cliënt centraal — Judith ter Horst & Kim ter Hedde (2023)
- Sociale psychologie Inzicht in sociale relaties en het psychologisch functioneren van mensen — Peternel Dijkstra (2018)
- Sterk met een vitaal netwerk Empowerment en de sociaal netwerkmethodiek — Maria Scheffers (2012)
- Hartman, A. (1978). Diagrammatic Assessment of Family Relationships. Social Casework, 59(8), 465–476.
- Movisie. Netwerkgericht werken: 44 methoden (2024).
- SocraPedia (2026). Praktische uitwerking en werkbladen Ecogram op basis van het aangeleverde ontwerp.